Regisseur Dolan toont innerlijke strijd

Transgender film Laurence Anyways

Ton van den Born cultuurcommunityfilmrecensies 20 sep 2012

“Ze doet niet veel moeite om een mooie vrouw te zijn”, reageert een transgender die Laurence Anyways net heeft gezien. Maar ze herkent de ervaringen van de hoofdpersoon in de film. “Het ging bij mij niet zo, maar reken maar dat het voor de partner soms erg lastig is. Veel relaties lopen fout als een transgender zoals Laurence in de film toont wie ze is.”

20 september - Ton van den Born

Het verhaal van Laurence Anyways, de derde film van de Frans-Canadese regisseur Xavier Dolan, lijkt snel verteld. Laurence is de man die vrouw wil worden en Fred, de vrouw die dat moet accepteren. Maar Dolan neemt de tijd, ruim tweeënhalf uur, om de wereld en de gevoelens van Laurence en Fred te laten zien.

Foto Laurence Anyways

Als Laurence deels als vrouw gaat leven, komt haar relatie met Fred onder druk te staan. 

Laurence heeft een passionele relatie met Fred, geeft literatuur op een middelbare school en is net 35 geworden. Haar coming out – zeker de eerste keer dat hij met veel bravoure als vrouw de school binnenloopt - voelt aanvankelijk als een bevrijding. De sfeer is euforisch. Maar dan wordt het gecompliceerder. Regisseur Dolan laat niet alleen zien hoe Laurence zelf omgaat met de verandering, maar toont ook de reacties uit de omgeving.

Innerlijke strijd

Herkenbaar, zo reageert Daniëlle, een transgender die 12 september een voorvertoning van de film bij Villa Lux in Nijmegen inleidt. Ze praat dan meer over haarzelf dan over de film, want die heeft ze nog niet gezien. Ze vertelt over wat het voor haar betekent om transgender te zijn. “Ik kijk met twee brillen naar vrouwen”, zegt ze. Zowel vanuit het perspectief van de man die ze soms nog is, als van een vrouw. “Vanuit het perspectief van een man ben ik een jager die iets wil met een vrouw en als vrouw denk ik: wat een leuke jurk, waar zou ze die gehaald hebben?”

Voor de voorvertoning zijn er zo’n twintig mensen naar Villa Lux gekomen, waarvan een groot deel transgenders. Ze zijn heel benieuwd naar de film, want zoveel mainstream films met transgenders als hoofdpersoon zijn er nog niet. Ik kom niet verder dan Transamerica (2005) en Boys don’t cry (1999). Helpt Laurence Anyways begrip te krijgen voor wat transgenders doormaken? En voor iedereen die zich niet prettig voelt in de mannelijke of vrouwelijke positie die van haar of hem verwacht wordt? Heeft Dolan als regisseur enig begrip voor hoe dat voelt?

“De grootste belemmering om jezelf te uiten als transgender ligt niet in de omgeving”, zegt Daniëlle. “Die ligt in jezelf.” Die innerlijke strijd toont Dolan zeker, bevestigen de kijkers in de pauze. Je ziet de aarzeling omdat Laurence bang is mensen kwijt te raken of te shockeren. Op het moment dat zij Fred in vertrouwen neemt, begint de strijd met haar. Fred probeert aanvankelijk mee te gaan en koopt een pruik voor Laurence, maar wil eigenlijk ‘gewoon’ een man. Suzanne Clément kreeg in mei voor haar rol als Fred de prijs voor beste actrice bij de première in Cannes.

Eind jaren 80

Het gaat de regisseur vooral om het innerlijke proces van Laurence, maar de omgeving heeft wel invloed. De film speelt immers eind jaren 80, een tijd dat er nog weinig begrip is voor transgenders. Het onderscheid tussen sekse, gender en seksualiteit kwam pas later.

Dolan laat de reacties van de omgeving mooi zien, vindt een bezoeker. Behalve van Fred bijvoorbeeld van de ouders van Laurence,  een man in een kroeg of de leerlingen op school. “Ik vond het een hele mooie scene waarin Laurence voor het eerst als vrouw de klas binnenkomt en zij zich langzaam omdraait. Doodse stilte. Minutenlang kijkt ze naar de klas en de klas naar haar. Totdat een leerlinge haar vinger opsteekt en zegt: ‘ik heb het huiswerk niet goed begrepen; kunt u dat nog een keer uitleggen?’ Heel sterk.”

Midden

Dolan vertelt niet wat zijn hoofdpersonen voelen, maar hij laat het zien. Vroeg in de film bijvoorbeeld, voordat Laurence zich heeft uitgesproken vrouw te willen worden, zie je hoe ze jaloerse blikken werpt op de mooi gemanicuurde nagels van haar vrouwelijke leerlingen. Dolan toont dan ook dat hij de innerlijke strijd en onzekerheid begrijpt. “Die man in de kroeg”, reageert een kijker in de pauze, verwijzend naar een vechtscene waarbij Laurence de eerste klap uitdeelt. “Ik weet niet zeker of die man inderdaad mot zocht of dat het misschien in Laurence zelf zat, in de verwachting die ze op dat moment had van hoe mensen op haar zouden reageren.”

Laurence kiest uiteindelijk voor een middenpositie, ergens tussen man en vrouw. Tekenend is de ene oorbel in plaats van twee. Een enkele transgender in de zaal is teleurgesteld dat ze niet helemaal vrouw wordt, maar voor veel anderen is het juist een heel begrijpelijke keuze. En wat je ook van de film vindt – twijfels over het omkaderende vraaggesprek waarin Laurence zijn levensverhaal vertelt, de lengte van de film of de vele (extravagante) bijrollen – Dolan heeft een film gemaakt die raakt.

Je hoeft geen transgender te zijn om geraakt te kunnen worden door Laurence Anyways. Want veel meer dan Transamerica en Boys don’t cry, die kijkers prikkelden met een overschrijding van gendergrenzen, laat deze film zien wat het betekent om genderdysfoor te zijn. “Mooi”, zegt mijn buurman in de zaal. “Het is al laat, maar het voelde kort.”

 

Laurence Anyways draait vanaf 20 september in ongeveer vijf zalen in Nederland (Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Utrecht, Nijmegen).

Een bijzonder sprookje van genderonbehagen

Janiek 10 jun 2011

De hele transwereld in een notendop

Nergens anders komt de Nederlandse transgender wereld in zo'n grote getale bij elkaar. Hier staat zij in haar volle diversiteit. Alle diensten, netwerken en idealisten die zich op transgenders richten zijn hier. Dit is het Transfusion Festival. het Continuüm schuimt voor u de meer dan twintig organisaties af die zich met een standje presenteren. Wat is er nieuw in transland?

Arianne van der Ven28 mei 2010

Verlies en winst voor twee verloren zoons

Janiek 8 mei 2010

Gwen Haworth: maak je eigen films!

Arianne van der Ven26 mei 2009

XXY

Jules Schaper21 jul 2008

'Transparent': man en moeder

In de film Transparent, te zien op het Nederlands Transgender Filmfestival in Amsterdam, afgelopen mei, laat regisseur Jules Rosskam 19 verschillende transmannen aan het woord die hun eigen kinderen hebben gebaard. Zwangerschap is voor veel mensen een soort oer-vrouwelijkheid: duidelijker vrouw kun je niet worden. Dit lijkt op gespannen voet te staan met mannelijkheid, dus hoe rijmt een ...

Jules Schaper13 jul 2007

Win je familie terug. Pak je camera.

Arianne van der Ven19 mrt 2007

Buitenspel

Mariëtte Hermans19 mrt 2007

Zapatistas voor transgenicos

Arianne van der Ven25 jan 2009

How a girl became a boi

Ton van den Born23 mei 2014

Erkenning en herkenning

Ton van den Born 1 dec 2013

“Prostitutie is de prijs voor eerlijkheid”

Islamitische religie studeren in Indonesië en daarna aan het werk met de minst geliefde bevolkingsgroep van de moslims in het land, transgenders. Dat is wat Gama deed. “Kinderen die erachter komen dat ze zich niet thuis voelen in hun eigen lichaam, worden op straat gezet en uit de familie verbannen. Uiteindelijk belanden de meesten in de prostitutie”.

“Na ...

Robin Smit14 jun 2013

Veilig en wel: talkshow tijdens Transfusion

Andrea Prins werkt bij de politie Amsterdam-Amstelland en onderzocht waarom trans- en lesbische vrouwen weinig aangifte doen van discriminatie of geweld. Homomannen doen dat wel en geweld tegen homo's staat al een tijdje op de politieke agenda als het gaat over zogenoemde hatecrimes. Dat geldt niet voor vrouwen.

 

 

Bij wijze ...

Mariëtte Hermans 9 jun 2010

Transseksualiteit: voorkomen of behapbaar maken?

Nora Uitterlinden31 jul 2009

Agenda

Prikbord

Time: 0.5061
Mem: 9,86MB